نگاهی به مجموعه شعر زن آتش حسنی محمدزاده
نادر ابراهیمیان
تاریخ ارسال : 30 آبان 05
بخش : اندیشه و نقد
مجموعه شعر" زن آتش" حسنا محمدزاده مشتمل بر عنصر عاطفه و صورخیال و بیان مسائل عاطفی، اجتماعی به ویژه زنان است که نشانههایی از فمینیسم، زنانگی و زنانهنویسی را میتوان در آن دید. البته این به معنای فمینیسم بودن شاعر نیست و بر مبنای نظریهی" الین شوالتر، منتقد ادبی و فمینیست معاصر آمریکایی که برای جنبش زنان، سه مرحله تعریف کرده است: "زنانه، زنگرا و زنانگی" بر این اساس در نزدیکترین حالت بر مبنای دیدگاه شوالتر، مرحلهی زنانه نوشتن را میتوان برای شعر حسنا محمدزاده در نظر گرفت. چرا که محمدزاده مانند شاعران فمینیست غربی، فعال و کنشگر زنان نیست. حتی این ادعا در مورد فروع صادق نیست. اگرچه" شعر فروغ دربارهی عواطف و احساسات زنان صریح است"( دکتر کامران تلطف) و محمدزاده نیز مثل فروغ گاهی از معشوق مرد سخن میگوید:
هرقدر دریا ریختم در شانههایم
اهلی نشد بازوی تو- آن قوی وحشی-
فِرهای ریز شال یشمیت... آخ!
کُشتی مرا با دستهای شببوی وحشی
میگفت: حسنا! رام من خواهی شد آخر
آه ای زن تودار گندمروی وحشی
روزی مطیعت میکنم با شانههایم
با دام لبهایم
شُکوه دانههایم( زن آتش: ۳۰)
حسنا محمدزاده در مجموعه" زن آتش" به انتقاد از حقوق ضایع شدهی زنان میپردازد:
آنجا که زنهایش/ خورشید را در چشمهاشان سِقط میکردند/ آنجا که میگفتند: زنها بندهی مَردند( ص: ۱۶)
و اندیشههای کجاندیش و متعصب نسبت به زنان را نفی میکند:
جا ماندهام در ذهنهای پوچ ویرانه/ در فکرهای لاغر شهوتپرستانه/ در سرزمین عقلهای منگ و دیوانه(ص:۵۵)
اما شوربختانه در سرزمین قدکوتاهان، حاکمان نالایق و حکومت کوران و عقبافتاده ، معیارهای سنجش بر مدار صفر و عقبماندگی است:
در سرزمین قدکوتاهان/ معیارهای سنجش/ همیشه بر مدار صفر سفر کردند( فروغ، تنها صداست که میماند)
حسنا محمدزاده معتقد است که باید با این برداشتهای نادرست دربارهی زنان مبارزه کرد:
باید پس از این بشکنم با قدرت شعرم/ جمع خدایان زمین را، دانه به دانه( زن آتش:۵۵)
و به ضربوشتم زنان و رسم نادرست" خونبس" که دختری جوان از خانوادهی قاتل به عقد مردی از طائفهی مقتول درمیآمد اعتراض میکند:
به پشتِ - کبود از کمربندِ- من میخوره/ صدای زنانِ شبِ ضربوشتم و جنون...
نه یکبار، صدبار جون دادن و زندهاند/ عروسای" خونبس"/- عروسای خون-( ۱۴۶)
و در جای دیگر به " کودکهمسری" اشاره میکند:
( زنهای همسایه ترحّمگونه میگفتند:/" پس شوهرش دادن به اون ورّاج پیزوری!/ طوبی.../ همون مو وزوزی یازده ساله/ شد قسمت چل سالهای الواط و وافوری/ میگن علیجان پای ناموسش قمارو باخت/ طوبای طفلی بعلهای گفته است مجبوری") ( ۱۳۷)
حسنا محمدزاده در مجموعه" زن آتش" شاعری تصویرگراست و در عینحال به محتوا هم توجه دارد. او با آمیختگی شعر کلاسیک و نیمایی مهارت خود را در موسیقی بیرونی نشان داده است اما چندان در موسیقی کناری و درونی مانند غزلیاتش موفق نیست و البته توانایی محمدزاده در تلفیق قالب نیمایی و سنتی چون منوچهر نیستانی، کاملا برای خواننده نمایان است.
منوچهر نیستانی:
تو بیمضایقه خوبی،
تو جمع شاپرهها را - به شنبم سحری-
پیالههای تو از لاله-
میهمان کردی
تو بامهای گلی را- به جادویی هر صبح-
طلایی خام زدی، رنگ زعفران کردی
حسنا محمدزاده:
میگفت:
هُرم آتشی تو
سردستهی روح زنان سرکشی تو
مرز دلم را جابهجا کرده است شوقت
میگفت:
تیر آتشی تو
در سینهات قلب است یا تیهوی وحشی؟
چشماند چشمانت تو یا آهوی وحشی؟
دهرقدر دریا ریختم در شانههایم
اهلی نشد بازوی تو- آن قوی وحشی-( زن آتش، ۳۰)
مجموعه " زن آتش" حسنا محمدزاده هم از نظر فرم و هم از نظر محتوا و مضمون، کار جدیدی از این شاعر خوشذوق در شعر معاصر است، شاعر در آن احساسات زنانهی خود را با بیان تازهای بازگو میکند و تصویر و خیال در آن موج میزند و توالی تصویرهای تازه در کتاب بیانگر مهارت او در شعر است. گرچه گاهی، تکرار تصاویر و واژگان برای خواننده خستهکننده است اما آمیختگی شعر کلاسیک با نیمایی نشانه از تسلط محمدزاده بر شعر نیمایی است همانطوری که قبلا" شاعر تواناییاش را در شعر کلاسیک به ویژه غزل، نشان داده است. او به عنوان یک شاعر زن، دردها و رنجهای زنان را مطرح میکند اما به آینده نیز امیدوار است:
به آب برمیگردم
به آبهای محال
به روزهای سپید و به لحظههای زلال
به جمع ماه و پریها
به جمع ماهیها
منی که ماهیام و خسته از سیاهیها( زن آتش، ۱۴۹)
گزیدهای از مقالهی " نگاهی به مجموعه شعر زن آتش دکتر حسنا محمدزاده"
نادر ابراهیمیان
| لینک کوتاه : |
چاپ صفحه
