بررسی " ورق ام بزن " سروده کورش همه حانی / منصور خورشیدی

نویسنده : منصور خورشیدی
تاریخ ارسال : بیست و یکم بهمن ماه ١٣٩١


ورق ام بزرن
کورش همه خانی
انتشارات کندو – 91


معجزه در اشارت انگشت

- منصور خورشیدی :

کورش همه خانی در خلق عوامل نمادین و تصویر هایی که در موقعیت های متفاوت از خود بروز داده است  . این کتاب را در جایگاه مناسب تری قرار داده است . که نمودی از نیاز های درونی و گاه بیرونی شاعر محسوب می شود . و در باز نگری تفکر شاعر اثر مستقیم گذاشته است . کتابی در 88 صفحه با 52 شعر ، که فضای داخلی همه ی شعر های خود را باز تاب جهان بینی خود کرد . تا نشان دهد از تجربه ی قوی تری نسبت به آثار گذشته ی خود برخوردار است  .


از كف پای زمين

تا نك مو ها ی خيس آسمان

مو به مو نقطه به اشاره

مكث به نكته

هر لحظه نقشه ای تازه برای مان مي كشند

ساخت ذهنی شعر با استعاره مکنیه  به صورت نوشتار ی خود را  بروز می دهد  و احساسات درونی مخاطب را تحریک می کند . نگرشی آگاهانه از بیرون به درون و تجلی بازتاب آن در شعر  و جهان پیرامون شاعر سایه می افکند . جهانی به وسعت  معنای عینی نگاه به انسان  در شهر معاصر ایران . برای رسیدن به اصل و ریشه ها

با زبان معیار ! که تحول خود را در زمینه ی نوشتاری نشان می دهد.

توصيف جوهرِ صاف و روانم

دست به حال پريشان كلمه

كلمه هايم بكش

 

از حوصله ی پنجره ام سرمی رود. این هیاهو و این سکوت در تنهایی که مرا از من می گیرد تا منی دیگر در جهان شعر رشد کند . از ماضی آمده ام و ساده ، تا برسم به رسم قاعده های معمول در زندگی در روز و شب ، چه کسی در من فکر می کند   این صدای تیک تاک که عقربه ها را به کندی سمت آینده سوق می دهد  . کی روی هم  متوقف می شوند و باریک می شوند و تاریک می‌شوند.

هيچ نقطه ای به گرد پای حال ام

يك ذره هم

تا نم نمِ صدای شب نمی رسد

"از سكوت جمله ها یم لب ! تو بگيرتا سقف ترك خورده ی صدايمبر سایه ات

كه از سرِ مانهيچ تركيبي! كم نشود. "

درون شاعر پر از هیاهو . همسو و هم خانه ی اندوه . کجا بریزد ؟ در آب و در آینه یا در دل بریزد .

پاييز با رگ ها ی گردن اش فشردهتبسم نارس خود را نثار شاعر می کند . تا به او رسم عادت با اندوه را بیاموزد . بریزد . زرد شکل برگ . نه در زمین که در خود !

" تصوير جگر گوشه ایاز قلم موی پلكها، تف به اين روزگار"

و شاعر با انتخاب آگاهانه ی شکل و محتوا در این مجموعه خواننده را شریک شعر خود می کند. و این اتفاق به گونه ای می افتد. که نشان دهد شاعر در لحظات خاص از زندگی خود دست به چنین سروده هایی برده است . که تنهایی و غربت او را در محاصره ی خود گرفته اند . اینک باید فریاد بزند که " سراغ مرا از سکوت بگیر "

کتابی که بیش از بیست سال قبل سروده و برای من ارسال کرده بود . با متن بلندی در اول صفحه . هنوز که می خوانم یاد فروتنی این شاعر ساکت می افتم !
ترك بندش مي برَند

و با قلم! كه توی دست اش

زنجيری از جمله های ناتمام در حنجره:

هوای خنك پاره مي شود

خلق این گونه تصاویر ساده و با بیان ساده تر در ترکیب های کلامی و در آفرینش شعر اثر بیشتری در ذهن مخاطب دارد. هماهنگی و تناسب واژگان در چینش افقی و عمودی شعر ، ارتباط کلامی را در هم ریخته است. وحرکت و سرعت ذهن را در برخی از شعر ها ی موجود کند تر بیان می کند.دو تركه هی رفت و آمد می كنند .

در چشم فضول پنجره ها

لولای دندان و لب

درگوشِ ديوار

جير جير نيمه شب

مفاهیمی که در خلق ارتباط شاعر با خواننده ی شعر وجود دارد به لحاظ مفهومی بیان تنهایی و درد در زندگی است ،عشقی که به شعر دارد  . شاید اندکی پس از سرودن آرام شود . گرایش مشترک اکثر شاعران مهاجر که در خلوت خود زندگی می کنند . و با قلم روی سطر های سپید پیاده روی می کنند .
جاده به خطی ممتد مي رود

قلم / در جوی پياد ه رو می افتد

 و با واقعیت های بیرونی و عوامل موجود در طبیعت انسان ها آشنا هستند و درد آن ها را می شناسند . آنگاه دردی عمیق تر در جانشان می ریزد . تا ادامه ی حیات در جسم و جان آن ها سنگین نشود . سبک تر به درون آن ها راه باز کند .

همچنان

تيك تاك

لكنت نگاه ها چروك دهان ها

برپوست شكسته ی زمين

شاعر حامل پیام هایی در این مجموعه شعر است پیامی اجتماعی که موجب تحول در ذهن و زبان اومی شود ! و دارای نشانه های برجسته از زندگی است . مثل تنهایی و درد و شناخت از کسانی  که در حقیقت اندوه روابط جمعی به حساب می آید .

خانی آباد كشتارگاه

ميدان راه آهن

با چشم های پف كرده

بغچه ای نان و پنير

پهن مي كند در گلوی خشك مسافرين

این نوع از بیان  جستجوی شاعر را در رسیدن به معانی دلخواه سرعت می بخشد.

سرعت خیال در توالی تصویر های تجسمی و جای آن در مصراع ، عمده ترین وجه شکل گیری شعر در " ورق ام بزن " محسوب می شود .

نبرده‌ام‌ات هنوز

بر لب چشمه‌ای

ترت کنم تشنه‌تر شوی

قدرت شاعر از همین نقطه آغاز می شود . یعنی حضور هویت خود در زبان شعر و خلق اتفاق در موقعیت های متفاوت جهت ابراز بیان ، تا سهمی از تفکر خواننده را از آن خود کند . و با خود کند .

یک خیابان به دورت میدان بزنم

مثل فرفره بچرخی دور خود

در برید‌گی چشمه

روبروی پاها

که انداخته‌ایم روی پا‌ی هم

به اعتبار همین دیدگاه هراس تنهایی ازشاعر دور می شود و در دامن عشق امنیت خود را تضمین می کند و حتی در بیان مفاهیم و مضمون های جدید تلاش می کند تا توانایی بیشتری از خود نشان دهد .و آگاهانه زمینه را برای تدارک نوعی از نگاه و درک تازه تراز شعر فراهم سازد .در حقیقت تعدی به ذات ترکیب های کنایی و بی توجهی به نحو زبان در ارائه ی عبارات کنایی موجود در ذهن و زبان مردم ، می خواهد تجربه جدید تری را در این عرصه عرضه کند .

باور نمی‌کنی !؟

پیاله‌ات روی‌ام بریز

خیلی سر از پا نمی‌شناسم

از شادی رسیده‌ام اینجا از عطر آن

پر کند: نعره‌ای

بزنم به سیم آخر

که حاصل سعادت

همین دو حرفِ دل است

 

جایی در نقد کتابی گفتم که : شاعر مامور تکوین واژه ها برای ورود به جهان شعر است . تا تعبیر پذیری در نظر مخاطب آسان جلوه کند . حضور کلمه ها و سرعت تصاویر در یک قطعه شعر به سرعت تخیل مفهوم تازه ای می دهد . در ترکیب های کلامی و رسیدن به نماد ها و با استفاده ازکنایه و استعاره ، تا حذف فاصله بین نگاه شاعر و پدبده های پیرامون او صورت بگیرد . "

روي پوست

رقص مي كني

با ريتمي كشيده

کار کرد کلمه در شعر ارتباط مستقیم با توانایی شاعر دارد . تاملی که روی سطر ها و مصراع ها از خود به جای می گذارد .

در انارِ چشم مادران

حباب هاي شكسته

می ریزد

روابط اجزای درونی شعر را دخالت ذهن حفظ می کند . استقرار اشیا در روابط بیرونی موجب می شود که تعاملی بین آن ها ایجاد گردد . شاعری که با مکانیزم ذهنی آشنا است عرصه را برای باز آفرینی تصویر ها و خلق فضا ها به ویژه معماری کلام در ساختمان قطعه و ترکیب های خیال انگیز آماده می سازد .

زير پوست ام

كلمه

راه به بوي تو برده است

حسي آبستن انار

شاعرانی که عواطف و احساسات خود را ابزاری برای بیان قلمداد می کنند . فقط ذهن خواننگان شعر را برای دریافت تصویر های بصری و تجسمی به هم دلی و هم زبانی فرا می خوانند .

آوردي مرا

تا قلم زبان تر كند

عاشق ام كني

از ابتدا:

 استقرار اشیا در روابط بیرونی موجب می شود که تعاملی بین آن ها ایجاد گردد .تقطیع عمودی بسیار ساده و با اعداد درهمنشینی واژگان به شکل عمودی راه را برای ایجاد یک تشکل ذهنی در محور افقی کلام به دلیل استفاده ی درست در بافت عمودی شعر به شکل شماره گذاری شده  در کنار هم و به صورت شمارشی به دنبال هم نشسته اند . که بی شباهت به نثر ساده نیست . در هرشکل تلاش کرده ام تا از شعر های خوب این مجموعه برای بر رسی و تحلیل نمونه بیاورم . تا زمینه ی تعامل و بحث و گفتگو را برای دیگر خوانندگان این اثر باز بگذارم .


۱- استفاده ار استعاره ی مکنیه ( تشخص بخشیدن به اشیا ) و بهره وری از مصوت های بلند که نشان از هویت درخت محسوب می شود .

درختی ست    روی اندام خود     ایستاده   ولی تنها

۲– در مفهوم استعاری روز و شب فکر می کنند و با خلق واج آرایی در واکه ی( ک ) حرکت عقربه ها را باحرکت زمانی هم خوان کرده است .

روز و شب    فکر می‌کنند    تیک تاک     کی روی هم  تاریک می‌شوند

۳– تا سه نشود بازی نمی شود . یک مفهوم کنایی است . ضربهی کلام را در مصراع چهارم وارد کرده است .

می آید و بازی  شروع

با دندان‌های بی ریخت

شنیده اید که تا سه نشود

بازی هی نمی‌شود

۴– دو مفهوم کنایی " کاسه ی صبر لبریز شد " و  " لب پر زدن " یاد آور بی تابی های مادر در دیدار فرزند . در حقیقت بی قراری شاعر برای دیدار

فصلی که از چشم مادر

آب... پر می‌زد

 کاسه ا‌ی صبر    مشتی لبریز

انگار هی تو بگو

   دامنی تا آستین

از صدا     پاک می‌کرد

۵– پارادکس های متغیر زندگی از عاشق شدن ، در تنهایی پرسه زدن و بیرون آمدن از خلوت خیال ، در خود فرو رفتن و ثبت لحظه های قریب از زندگی در غربت

بر عکس    که هی عاشق می‌شدم

۶– ورق که می خورد . حیرت آغاز می شود " با دهانی نیمه باز " در ادامه سکوت . صدای پرواز . تضاد عینی در زندگی شاعر شکل می گیرد .

با دهانی نیمه باز سکوت می‌گیرد

پرنده   در بال‌های اش  آسمان می‌گرفت

حالا  در صدا‌ی پرواز

 ورق‌ام بزن

9 – عدد هفت بدون شعر مانده و شاعر در پس حیرت به سکوت و به حرف های نگفته می رسد . در زیر بارانی که عمود می ریزد شاعر خمیده راه را طی می کند . در واقع طی طریق می کند . به پیری رسیده است . به تجربه ی بیشتر از ندگی و در زنده بودن

عصایی که با او       زیر باران  قدم  می‌کشید

۱۱-  در این شرایط حواس پرتی نیست که نصیب شاعر می شود . جای اعداد تغییر می کند . یک دهه تفکر و دو دهه شعر و سه دهه زندگی شاعرانه . این ها بی ارتباط نیستند. رابطه های این گونه بازی های زبانی ، اما شاعرانه را باید در " ورق ام بزن " جست و جو و تورق کرد .

پا‌ها یی که هرگز   تا اتوبوس   معطل نمی‌شد

که از دره حواس اش  هی     پرت برود

۱۲- " بچه ی کمتر زندگی بهتر "

یک با دو

شب روی هم  رسیدند      یک عمر بچه‌ی کمتر

زندگی    هی بهتر می‌کنند

۱۳- عدد سیزده خلاف آمد عادت در این جا آمد . و نشان از هوش شاعر دارد .

در تقویم   روز خوبی بود برای ام

 ناقلا

۱۰- به رد مطلع شعر رسیدیم . درشماره یک هم خوانده بودیم . و از مفهوم کنایی آن عبور کردیم تا به خود برسیم . " درختی ست روی اندام خود ایستاده ولی تنها"

از یادم نمی‌روی

یک نقطه  به اشاره

درخت/  روی زانوی خود

پهن/  می‌افتد

درختی ست روی اندام خود ایستاده ولی تنها

شاعرعناصر کلامی را نه در بافت به هم پيوسته ، بلكه مقطع و بريده بريده دريك ستون عمودي و نه با تقطيع پلكاني كه به صورت طولي در اين عرصه عرضه كرده است. و کارکرد نحوی و آوایی را در کنار ساختار زیباشناسی شعر كه به ثبت تصاویر ذهنی کمک می کند . در این قلمرو به كار برده است . وبااستفاده ازآرایه های ادبی و نظام نشانه ها زمینه را برای تصاویر دیداری و حسی آماده كرده است .

كدام نشانه را كورش همه خواني هدف تفكر خود قرار داده است ؟

" درخت " و " ايستادن " را روي اندام خود پرچم كرده است !

روز و شب فکر می‌کنند / کی روی هم تاریک می‌شوند ؟

پدیده های پیرامونی :  درخت و آسمان ، زمين و زمان ( شب و روز ) ذهن همه خانی  را تصرف می کنند . تا سهم شاعررا در شگرد های زبانی مشخص كنند .

فصلی که از چشم مادر

آب... پر می‌زد

کاسه ا‌ی صبر مشتی لبریز

اندكي از نقد و نگاه مجموعه شعر " مادر" را به عنوانِ مرزبندی  و تفاوت در بیان دو  مجموعه  را در این جا می آورم  . که با نثری درخشان برای افسر الملوک شعر یعنی

مادر سروده شده بود .

"روزی که تابستان در پوست گندم جوانه می زد ، شبنم زدی بر صورتم ، تورا به نام صدا زدم ، سوگند به آب ، به هجوم بی دلیل نور به کوچ بی دریغ آفتاب ، به دامن چین خورده ی باد ، به گیسوی بلند کوه ، به اسم بهار ، به ساقه های باریک پا های باران در صلابت  ظهر  یک منظره ی غریب ،"

دقیق شدن روی تک تک واژگان در این راستا ضرورت حتمی است . و در بافت لفظی اگر توجه به : ( صور خیال داشته باشیم . صریح تر به درک متن می رسیم .

پرنده در بال‌های اش آسمان می‌گرفت

حالا در صدا‌ی پرواز

ورق‌ام بزن

تصرفی در مظاهر اشیا ، وسعت دادن به جهان واژه ها سهمی است که شاعر در آفرینش و خلق شعر از خود به جای می گذارد .

از یادم نمی‌روی

یک نقطه به اشاره

درخت

شعر تجسمی زائیده ی نگاه شاعر به قلمرو دور و نزدیک است .

اشاره ها و نشانه ها ريشه در همين حرف دارد . و کورش همه خانی نشان داده است که بدون عبور از سطح اشیا و پدیده های موجود نمی توان به ماهیت درونی آن راه پیدا کرد 

حالا درخت

دامن دامن

زير پاي ات سكه هاي طلا م بريزد

 

بهمن ماه 1391


بازگشت