نگاهی به شعر " ری را " نیما یوشیج / منصور خورشیدی

نویسنده : منصور خورشیدی
تاریخ ارسال : هشتم مهر ماه ١٣٩٢


 

نگاهی به شعر " ری را " نیما یوشیج

منصور خورشیدی

 

 

"ری را" ... صدا می آید امشب

از پشت "کاچ "که بندآب

برق سیاه تابش تصویری از خراب

در چشم می کشاند.

گویا کسی ست که می خواند...

 

اما صدای آدمی این نیست.

با نظم هوش ربایی من

آوازهای آدمیان را شنیده ام

در گردش شبانی سنگین؛

ز اندوه های من

سنگین تر.

و

آوازهای آدمیان را یکسر

من دارم از بر.

یک شب درون قایق دلتنگ

خواندند آن چنان

که من هنوز هیبت دریا را

در خواب

می بینم.

ری را... ری را...

دارد هوا که بخواند

در این شب سیا

او نیست با خودش.

او رفته با صدایش اما

خواندن نمی تواند.

 

عمق اندیشه ی نیما را صدا در این شعر پُر می کند  نیما می‌داند. که ابهامی در این صدا وجود دارد .
" گویا کسی ست که می خواند." صدای اسطوره ای که می تواند از درون شاعر بر خاسته شود .

ابهام صدا در سرشت و معنای شعر نهفته است. و این گونه است که نیما شعر را گسترش یافته در برابر مخاطب می نشاند . با تمام  ارزش های زیبا - شناختی آن را در این عرصه فریاد می زند . " ری را /   ری را... صدا می آید امشب " آن چه نیما در این صدا به جای می گذارد . مصوت های بلند ( ای و آ ) در مکان مشخص است .
" از پشت کاچ که بند آب

برق سیاه تابش تصویری از خراب

در چشم می کشاند "

شاعر مخاطب را در مکان متوقف می کند . در جنکلی از کاچ و پشت آب بند . تا صدا را بشنود . و تردید خود را در مورد این صدا بیان می کند !

" اما صدای آدمی این نیست

با نظم هوش ربایی -  من

آوازهای آدمیان را شنیده ام "

که سنگین تر از اندوه شاعر است . در شرایط زمانی و آن هم در شب که صدا در کوه و دره        می پیچد . شاعر تاکید دارد که صدای آدمی این نیست .

" در گردش شبانی سنگین

ز اندوههای من سنگین تر

و /  آوازهای آدمیان را یکسر

من دارم از بر."

از هیبت صدا و دریا می گوید . درون قایق و با دل تنگ . احساس ناشی از عدم شناخت صدا را به ادراک خود پیوند می زند . تا خواننده ی این شعر هم در آغاز صدا را حس کند و بعد به درک این صدا برسد .

" یک شب درون قایق دلتنگ

خواندند آن چنان

که من هنوز هیبت دریا را

در خواب می بینم. "

اتفاقی نه در بیداری که در رویا می افتد و خلق حادثه می کند . تا موقعیت تازه ای را برای درک این صدا فراهم کند . خروش طوفنده ی دریا تفکر شاعر را در هم می ریزد .

" ری را... ری را..." شما هم با تکیه روی " ای " در – ری – و " آ " در – را – بخوانید . ریییییییییی + راااااااااااا

همراه نیما و در کنار نیما در مکان معلوم – دریا - و زمان معین – شب – گوش به این صدا بدهیم .

" دارد هوا که بخواند

در این شب سیا "

تشخص دادن به هوا جهت انعکاس احساس صدا  به همراه ادراک صدا که هر لحظه دور و دورتر می شود . در ذهن خواننده ی شعر ماندگار می شود .

" -او نیست با خودش

او رفته با صدایش- اما

خواندن نمی تواند."

نیما تمام هوش خود را متوجه این صدا می کند . و در زمزمه با خود مکان این صدا مشخص می کند

" ری را... /  صدا می آید امشب "

مکان در پشت کاچ . آن جا که انبوه درختان  شرایط را تنگ و تنگ تر می کند . و آب بند های که برای آبیاری زمین های زراعی به صورت حفره حفره به دست کشاورزان ساخته می شود . تا باریکه های کوچک آب که به سمت دامنه ی کوه سرازیر می شود در یک جا جمع شوند . و بعد ها برای آبیاری زمین ها از آن بهره برداری کنند .

" از پشت کاچ که بند آب

برق سیاه تابش تصویری از خراب "

این صدا از پشت کاچ و از همان حفره ها ، کنار بند آب  یا آب بند ها در میان درختان جنگلی به گوش می رسد . " گویا کسی ست که می خواند..."

صدا که از دل تاریکی بلند می شود . و تردید شاعر از این صدا با آوردن واژه ی " گویا " نشان دهنده ی آن است که این صدای انسان است ! به دلیل نا مفهوم بودن صدا است که نیما از کلمه ی کسی بهره می برد ؟ کسی که می خواند ؟ تمنایی در این صدا نیست ! مخاطبی را طلب نمی کند . کمک نمی خواهد . دیالوگی بر قرار نمی شود . گفت و گویی نیست .
پس چیست ؟ نیما پاسخ می دهد که :  

" اما صدای آدمی این نیست "

پس این صدای دردمندی های بشر امروز است که گرفتار شرایط خفقان آور عصر خود شده است . صدای نیما است . می دانیم که شب در شعر نیما نماد خفقان و استیداد حاکم بر جامعه است .

" با نظم هوش ربایی  - من

آوازهای آدمیان را شنیده ام

در گردش شبانی سنگین

ز اندوههای من سنگین تر"

این صدای انسانی است که اسیر درد و درد مندی است .اندوه  صدای شاعر است که از سرشت و سرنوشت او بلند می شود . و بیان می کند که من صدای انسان عصر خود را می شناسم .

" آوازهای آدمیان را یکسر

من دارم از بر "

نیما صدای انسان معاصر خود را می شناخت . " آوازهای آدمیان را شنیده ام " به راز و رمز همه ی صدا ها آشنا بود . نیما فراخوان صدای جمع بود . صدای آب را که نماد روشنی و نوربود .  با " برق سیاه تابش " درک می کرد . و تیرگی این صدا را در برکه های کوچک با نظم هوش ربا      می شنید !
و سیرآن صدا را حتی درون قایق ، دل تنگ  در شعر خود ثبت می کرد .

فرازو نشیب زندگی شاعران و هنرمندان در شعر و صدای نیما تا هنوز شنیده می شود ! صدای مسخ شده ای که هیبت دریا داشت و خواب از چشم نویسندگان و شاعران زمان او دور می کرد . ترسیم دوره ی سیاه در زندگی شاعران و انسان های ستمدیده و بیدار عصر ، شرایط خفقان بار حاکم بر جامعه ای که نیما در آن زندگی می کرد .

" او نیست با خودش

او رفته با صدایش "

نیما هویت موجود این صدارا در شب و درپشت کاچ با تجربه ای که از شرایط اجتماعی دارد به خوبی درک می کند . از کیفیت صدا می گوید . که چون هیبت دریا تلنگری بر ذهن و زبان انسان می زند .

یک شب درون قایق دلتنگ

خواندند آن چنان

که من هنوز هیبت دریا را

در خواب

می بینم.

 

 به مناسبت صدمین سال نیما  . یوش

منصور خورشیدی


      چاپ صفحه


بیان دیدگاه ها

نام و نام خانوادگی : *
ایمیل :
URL :
دیدگاه شما : *
 
کد امنیتی :
 



ارسال شده توسط : سهيلا محمودكلايه
آدرس اینترنتی : http://

حقيقتن از نقد هاي آقاي خورشيدي بسيار سپاسكزارم . دقيق وعلمي است و بسيار روشنگر. متشكرم

ارسال شده توسط : پانته آ دارابی
آدرس اینترنتی : http://

مثل همیشه کامل و خوب بود
و چقدر این نقد ها حداقل به من که در خواندن شعر ها آماتور هستم کمک می کنه در فهم شعر ها.
سپاسگذارم.