آینده در پیش رو (نگاهي اجمالي بر شعر دهه ي هشتاد) / مهرنوش قربانعلی

نویسنده : مهرنوش قربانعلی
تاریخ ارسال : چهاردهم شهریور ماه ١٣٩٠


براي بررسي بازه اي شعري (دهه ي هشتاد) بايد وجوه متفاوتي را در نظرداشت:

1- پيشنهادهاي شعري دوره يا دهه ي پيش از آن (دهه هاي متاخر) به تثبيت رسيده اند،يا تغييراتي درآن ها شكل يافته است؟

2- درشعر چهره هاي تثبيت شده ي دوره ي پيشين(دوره هاي متاخر) چه تحولاتي صورت گرفته است؟

3-چه پيشنهاد آفريني ويژه اي در اين دوره شكل گرفته است،يا چه پيشنهادهايي دراين دوره مطرح شده اند؟

4- نام هاي جوان مطرح شده اي كه مي توانند به تثبيت برسند يا قابليت تبديل به چهره هاي شعري- دارند،چه كساني مي توانندباشند؟

5-نقد ادبي چه قدر در بازنمايي تكاپوهاي رخ داده نقش داشته است،چه قدر به معرفي تحولات شعري دوره ياد شده همت گماشته است؟

بحث و بررسي شعردهه ي هشتاد،شايد به دليل آن كه بخش عمده اي از آن درفضاي مجازي بازتاب يافته است و بخش هايي ازحركت و تكاپوهاي آن مجال بروز نيفتاده اند،دشوارمي نمايد.

با اين وجود آن چه درشعر(سپيد) اين دوره نمود يافته است،هم چنان شايان تامل است.

تشخص بخشي و تاكيد بر كيفيت حضور و پيشنهاد آفريني هاي عمده اي كه دردهه ي هفتاد دوام و قوام يافت،آن چنان كه علاوه بر«شعرهفتاد»،نيز معطوف به تلقي هويت منحصر و ويژه ي شعري شد،چنان كه بعد ازدهه ي چهل،هيچ دهه ي اين چنين مورد بحث،بازنمايي،نقد و چالش قرار نگرفته است،درباره ي شعر دهه ي هشتاد مصداق پيدا نمي كند، و شاعراني كه در اين دوره گام هاي آغازين را برداشته اند هم برآن اصراري نداشته اند،با اين وجود بحث را از شعر جوان دهه ي هشتاد آغازمي كنيم تا به سويه هاي ديگر آن نيز برسيم،با توجه به آن چه از نسل شعري اين دوره به ديد مي آيد،با نسلي دانش گرا و پر تكاپو رو به رو بوده ايم كه در مواردي آشنايي آنان با ديگر زبان ها و گرايش به فلسفه و نقد ادبي به نگاه شان عمق بخشيده است،كلان نگري به شعر دهه ي هشتاد و رفتارسلبي و بي تمايلي به شناخت شاخص هاي شعري جوانان باعث شده است، ظرفيت هاي شعري اين دوره كمتر به ديد آيد،درنگاهي اجمالي برخي ويژگي هاي شعري اين دوره عبارت است:

- احياي آرمان گرايي درشعر،اجتماعي يا اجتماعي،سياسي نويسي

- جايگزني بازي هاي تصويري در جايگاه بازي هاي زباني

- ساده نويسي (كه نقش آن عمده است)

- بازگشت از تحولات فرمي،زباني دهه ي هفتاد به سوي شعر دهه ي قبل

- حفظ گرايش هاي فرمي و تعلقات فرمي (كه پر تعداد نيست)

درهربخش نام هايي آمده اند،كه پيش از اين درنقدهايي مكتوب به آثارشان پرداخته ام و پرداخت به آثار بسياري نيز به فرصتي ديگرنيازدارد.

بحث ساده نويسي كه دراين دوره توسط «شمس لنگرودي» چهره اي كه داراي حضوري تثبيت شده و شاخص در دوره هاي پيشين نيزبوده وهست،مطرح شد،بسيارمورد اقبال نسل جوان قرارگرفت،هر چند كه تاثيرآن بر شعر چهره اي همانند « شمس لنگرودي» بسيار متفاوت از آثار نسلي بود كه از آن استقبال  داشتند،ازآن جهت كه «ساده نويسي» اصطلاحي است كه مصاديق يا مولفه هايي براي آن تعريف نشده است و با توسعي كه يافته است،بيشتر به مفهومي انتزاعي نزديك شده است، آيا "ساده نويسي" به معناي پرهيز ازگرايش هاي زباني، فرم آفريني هاي خود ويژه،دوري ازساختارهاي منحصراست؟آيا سويه هاي ديگري را دنبال مي كند؟هنوز وضوح كاملي نيافته است،بنابراين هر چند مجموعه هاي متاخر بزرگاني كه آن را طرح كرده اند،تحولاتي را بازتاب داد، اما شعر نسل جواني كه داراي ويژگي هاي قابل تاملي نيز بود و در مواردي هويت منحصر به فردي نيز در آن ديده مي شد،به دليل فقدان رويكردهاي منحصر زباني و عدم استحكام فرمي شاخص،مجال بروزي بايسته را نيافت.

از چهره هاي دوره هاي ديگر پيشنهادهاي ديگري همچون،«شعرتوگراف-علي رضا پنجه اي»،
« خوانديدني-مهرداد فلاح» نيز در اين دوره مطرح شد كه بيشتر رويكرد فرمي و ساختاري داشتند كه در آثار چاپ شده ي «علي رضا پنجه اي» و آثاري كه«مهرداد فلاح» درفضاي مجازي ارائه كرده است قابل رويت است،فرانوي «اكبراكسير» نيز در همين زمان مطرح مي شود،كه رفته رفته از ديگرمولفه هاي آن ،طنز است كه پر رنگ مي شود و مي ماند،همچنين بايد از"علي باباچاهي" كه حضوري بسيار پرتكاپو در اين دوره داشته است و شعرش هماره در وضعيتي ديگر نفس كشيده است،ياد كرد،محمد علي سپانلو ،مفتون اميني،حافظ موسوي و ... را نيز از ياد نبريم و "محمد آزرم" كه ناشنيده هاي دارد كه در مجال هايي كه يافته است برخي از آنها را مطرح كرده است و «عليرضا بهنام» كه فراروي هاي عمده اي در شعرش اتفاق افتاد، دردهه اي كه رفت شاعران مرسوم به شاگردان كارگاه براهني در ارائه ي آثارشان حضور چشمگيري نشان ندادند،هرچند كه شعر دكتربراهني همچنان ماندگاري را در پيش روي داشت، ديگر شاعران«شعرهفتاد» نيز به پسا هفتاد«علي عبدارضايي»،تاكيد بر يافته هاي هفتاد«ابولفضل پاشا» و گذر و گاه انكار آن «بهزاد خواجات» رسيدند،از ميان چهره هاي شعري دهه هفتاد علاوه بر اين نام ها از شعرهاي تاثير گذار و ماند گاري كه "پگاه احمدي" در دهه هشتاد منتشر كرد كه تحولي ديگر را در آثارش رقم زد به آساني نمي شود گذشت و تكاپوهاي ديگري كه در اين مجال پرداخت به همه ي آنها امكان پذير نيست، مانند ديگرسان نويسي هاي ليلا صادقي و هوش ورزي هاي بهاره رضايي،روجا چمنكار و...كه  پيش از اين در تحليل و بررسي كنش هاي شعري زنان در دهه هاي (80-70 ) و در گفتگو هايي كه داشته ام به آن پرداخته ام. تاكيد مي كنم كه صداهاي بسياري در اين دوره (جوان وغيرآن) حضور دارند،كه مجالي براي شنيدن آن ها فراهم نيامده است،آن ها را به فراموشي نسپاريم.

اكنون كه در آستانه ي دهه ي نود ايستاده ايم به ياد مي آورم در دهه هفتاد كه تكاپو هاي آغازين را نقش مي نهاديم، بحث هاي سلبي كه آيا شعر به پايان خود نزديك مي شود؟ آيا همه ي شعرهاي اين دوره يكسان نيستند؟آيا شعر اين نسل فقط معطوف به بازي هاي زباني نيست؟و ...مطرح بود،هم چنان كه هنوز درباره ي نسل جوان شعرهشتاد هست اما مي بينيد كه بسياري از چهرهاي آن دوره اكنون به تثبيت رسيده اند و جايگاه خود را يافته اند، بي ترديد آينده متعلق به نسل جوان است.


      چاپ صفحه


بیان دیدگاه ها

نام و نام خانوادگی : *
ایمیل :
URL :
دیدگاه شما : *
 
کد امنیتی :
 



ارسال شده توسط : علی هاشمی
آدرس اینترنتی : http://

اجمال حرف های شما نوعی داوری بود که در چالشهای بعدی تواند سبک سنگین شود. آثای عارفانی را تا حالا نشنیده ام که کیست؟ ایشان می توانند خود را به ادبیات امروز نزدیکتر کنند.گویا از دور دستی برآتش دارند. در عرض سال 90و92 دو تز فوق لیسانس در همایش بین المللی دانشگاه علامه طبابایی پیرامون تاثیر شعرتوگراف و سایر گونه های معرفی شده به شعر امروز توسط استاد علیزضا پنجه ای مورد سخنرانی قرار گرفته و از قضا برگزیده شدند و برای چاپ نیز انتخاب از سوی دانشگاه. وقتی اینطوری زحمات ایشان نادیده انگاشته می شود! هر چند خود ایشان در مصاحبه هایشان گفته اند: قرار نیست شعرتوگراف یا سایر پیشنهادهای دیداری مورد نظر بنده تماما شعر شود یا شعر فقط گونه دیداری، نه ! گونه دیداری بخاطر موقعیت زمانی ما که در عصر تحولات دیجیتالی بسر می بریم مطمئنا بر وجوه زیبایی شناسی شعر می افزاید و بر شعر تاثیر می گذارد. امروزه پشت مینی بوس ها می بینیم تاثیر شعرتوگراف را که جای پا بجای کلمات می گذارد"پا به پای تو می رم هر جا می ری... و...مهرداد خان عجول هستند. نیما هنوز در این سرزمین غریب است شعر چسب فوری نیست زمان می خواهد که خود بنماید البته هنر فوتبال و سینما و سیاست زودتر نتیجه می دهد. شعر خوش شانس باشی 50 سال نیم قرن طول می کشد یک 100 هزارنفری بشناسندت!

ارسال شده توسط : بامدادامید
آدرس اینترنتی : http://mahbim.blogfa.com

با درود
انتظار داشتم یک کتاب یا حداقل یک مقاله ی چند صفحه ای بخوانم
صد سال تنهایی مارکز هم اینقدر فشرده و خلاصه نبود
سکوت می کنم
تنها تو می دانی
چه می گویم

ارسال شده توسط : مهرنوش قربانعلی
آدرس اینترنتی : http://www.tabsareh.com

دوست گرامی

آثار شما همزمان با ارسال پاسخی که یادآور شدید، برای درج درسایت فرستاده شده است. به دلیل ترتیب نشرآثار ( دو اثر در هر نوبت به روز شدن ) و تعدد آثار ،که بازتاب همراهی ولطف عزیزان جامعه ی شعری است. فواصل طولانی می شود، واین تاخیر ناگزیر پیش می آید. پاینده باشید.

ارسال شده توسط : قنبری
آدرس اینترنتی :

سلام خدمت خانم قربانعلی
ماهها پیش سه شعر برای شما ارسال داشتم که در جواب خبر انتشار آنها را در مجله ی پیاده رو دادید ولی متاسفانه این کار صورت نگرفت. میخواستم در صورت امکان علت آن را بدانم.
باتشکر
مجید قنبری

ارسال شده توسط : همايش سراسري فرهنگي هنري معتكف
آدرس اینترنتی : http://

اديب و هنرمند گرامي
اولين همايش سراسري فرهنگي هنري معتكف ، مهلت ارسال آثار مرتبط با اعتکاف تا ( 24/9/90) در قالب: شعر، خاطره، داستان، قطعه ادبی و پیامک تمدید شده است، لذا از حضرت عالي دعوت مي گردد تا در اين فراخوان شركت نماييد.
به 14 اثر ممتاز و برگزیده به ترتیب امتیازی که هیأت داوران لحاظ خواهند کرد، هدایای ارزنده ای به شرح زیر اهداء خواهد شد:
1) هزینه سفر عمره ی مفرده برای 3 نفر 2) هزینه سفر عتبات عالیات برای 5 نفر 3) هزینه سفر مشهد مقدس برای 6 نفر
آثار برگزیده پس از تنظیم و تایپ و صفحه آرایی در مجلدی شامل: (شعر)، (داستان)، (خاطره، قطعه ادبی و پیامک) چاپ و در مراسم افتتاحیه عرضه خواهد شد.
دبیرخانه ی همایش به جز ایام تعطیل، از طریق تلفکس شماره ی 7730546 - 0251 و همراه 4531 746 0912 پاسخگوی شما خواهد بود.
نشانی دبیرخانه همایش: قم ، خیابان دورشهر، کوچه 18، فرعی 14، پلاک 2
جهت كسب اطلاعات بيشتر به سايت www.Etekaf.org مراجعه شود.
دبير خانه همايش سراسري فرهنگي هنري معتكف

ارسال شده توسط : رویا شاه حسین زاده
آدرس اینترنتی :

سلام . خسته نباشید خانم قربانعلی عزیز . مطلبتان را خواندم اما حس کردم بحثی که مطرح کرده اید نیازمند شکافته شدن و جزیی تر شدن است .
متشکرم

ارسال شده توسط : ش ا ع ر
آدرس اینترنتی : http://

بی شكل تر از باد شدم تا نهراسی
وقتی كه من واقعیم را بشناسی

پیداست كه در حوصله جسم نگنجد
این وسعت پر دغدغه این روح حماسی

هان عاشق روئیدن و تكثیر شدنها
در پیله پیراهنی خود نپلاسی

عریان شو و انكار كن این جسم شدن را
تو جانی و جان را كه نپوشند لباسی

تامرگ رسیدیم و به جائی نرسیدیم
ما را به كجا می برد این پرت حواسی؟؟؟؟...

محمدعلی بهمنی

ارسال شده توسط : مهرداد عارفانی
آدرس اینترنتی : http://www.hashtaad.com

درود بر شما خانم مهرنوش قربانی
ئقد شما را حواندم و ایکاش اینقدر سریع وتند برای این این که نقدی نوشته باشید ان را به چاپ نمی سپردید و بیشتر شبیه به تاریخ ادبیات بود و اسامی که نام بردید کجای شعر هشتاد را رقم زدند ؟
بیشتر شبیه یک معرفی نامه بود تا یک نقد تحلیلی , چرا خودمان را در این جمله خلاص کنیم که تکاپوهای دیگر ی لازم است و در این مجال نمی گنچد, یا انجام ندهید و یا درست انجام بدهید! کدام شعر آقای پنجه ای بر دهه ی هشتاد اثر گذاشت؟ و کدام اثر از اقای شمس؟ کدام خواندیدنی مهرداد فلاح ؟ با این نقد خطّی و زود گذر من به این گمان می افتم که نگارنده برای اعلام حضورخودش می نویسد و نه برای این که کاری نقادانه انجام داده باشد.....کدام چهره تثبیت شده است؟ منظوز شما از کنش زبانی چیست وتفاوتش در دهه ی هفتاد و هشتاد در چیست؟ نمونه های مشخص میخواهند این کنشها و .............................................