"من ، پای این حرف ها را امضا نمی کنم"حسین دیلم کتولی

نویسنده : منصور خورشیدی
تاریخ ارسال : پانزدهم آبان ماه ١٣٨٩


 

بالا تر از ارتفاع آب

 

من ، پای این حرف ها را امضا نمی کنم

حسین  دیلم کتولی

انتشارات شاملو

زمستان 1388

- منصور خورشیدی

 

تصرفی در مظاهر اشیا ، وسعت دادن به جهان واژه ها ،  سهمی است که شاعر در آفرینش و خلق شعر از خود به جای می گذارد . با این شگرد وارد حیطه ی تفکر مخاطب می شود . چون فاصله ی بین تصویر حسی و بصری را به خوبی درک کرده است .

و به درک هماهنگی زمان و مکان ، حرکت و سرعت ، طنین و هماهنگی حروف رسیده است . حتی به معانی تازه تر برای کلماتی که حامل معنا نیستند. اما در ساختمان یک قطعه شعر جای خود را در هم نشینی با کلمات دیگر باز می کنند .

با این نوع از تفکر و نگاه به شعر وارد مجموعه شعر " من ، پای این حرف ها را امضا نمی کنم " می شویم ،

فواره ها بالا تر از سرم / فوران خواهش من است از تن

 از تن تنای تنت

به لرزش پیراهنی که می بینم و

فرار و فواره ایست

 از دل و دیوانگی هایم

 بدون هیچ تقویمی مزامیرم را می نویسم

آواز هایی در سفالینه های سینه محکوم می کند

 به خاکستر و کافور

                             ص : 12

ببر ها حاشیه ی پیراهنم را / خیس می کنند / در فصل های بدون خوشه

" فصل بدون خوشه " اتفاقی تازه در ارائه ی تصویر ، تصور می شود نیاز شعر امروز کشف همین کلمه ها باشد  ، اشیا ی ناشناخته ای که باید تصویری از آن ترسیم شود و نام بگیرد تا نمای رابطه شود . موضوعی که باید در نگاه نخست مورد توجه قرار بگیرد .

کلمه ی "  فصل " با کار کرد بسیار خوب در " فصل های بدون خوشه " هویت خود را نشان داده است . به طوری که می توان آرایه ی ایهام را به آن اطلاق کرد .

هم چنان که استعاره ی " طعم باغ " و " عملیات انتحاری نهنگ ها " و

با عطش ماهی ها / تنگ های بی تاب خیس نمی شوند / رد پنج کبوتر از هوای این مزرعه / نبض گندم را ملتهب می کند / راه به حافظه ی کاج ها ببر / تا زمستانی دیگر / دوازده مسیح / ایستادن پیچک ها را جشن بگیرند .

                        ص : 94

بی آن که شعر به غرض و هدفی آلوده شود . وارجاعی به بیرون از خود داشته باشد . شاعر تصرفی در کار کرد واژه ها که سمت و سوی تظاهر داشته باشد از خود نشان نمی دهد . تا یک موقعیت تازه را در واقعیت اطراف خود خلق کند .

در نتیجه روایت می کند مظاهر و زیبایی های طبیعت را به همان گونه که هست .

مردان ترکمن / با خنجرهایشان می رقصند

ماهی های کوچک / در آبگیر ها نهنگ نمی شوند

صحرا به صحرا می دویدم و / اشتران مست جهاز تو را می بردند

روی قلبم تُف کنم تقلب نمی کنم   

حضور جهان ، انسان و زبان در سیکل باز هر گز بسته نمی ماند چون هر شاعری با مکانیسم خیال و زبان به ارائه متن یا عبارتی می پردازد که جهان ذهنی خود را گسترده تر نشان دهد .

نگرانیم / لرزیدن بره آهوئیست / در چشم خیس پلنگ

                                                                       ص : 82

اما ناتوانی در کاربرد کلمات برای خلق تصاویر فضایی ، و پرداختن به ساحت معنایی وبی توجهی به نحو زبان گاهی شاعر را در یک حرکت تسلسلی -  دورانی قرار می دهد که ذهن و زبانش بسته می ماند .

رستم  / کنار میدان قدیمی /  عصا به دست / بانگ می رود

                                                                                ص: 115

مثل هوای این پنجره

دارم خفه می شود و

 دکمه هایم را

 یکی یکی باز می کنم کنترلم نمی کنی

 از راه دور

 نامه هایت پرنده ای کوچک

در قفس می مانم و

با سوت قطار

 خوابم را دور می کنم

 تو را نزدیک .

                    ص: 96

موشک بارانت می شوم / بی آن که / بر کاغذ نوشته باشی

                                                                                 ص : 123

شخصیت های اسطوره ای –پهلوانی در این مجموعه بسیار دیده می شود . که شاعر نیت بیان حرف های خود را به طرز چشم گیری آشکار می سازد .  برای درک آن چه از شعر می خواهد.

رجعتی برای رسیدن به اصل خود . تا نشان دهد که هنوز ریشه های او در دل همین کلمات رشد می کند و جوانه های آن در همین طبیعت به سمت تعالی می رود .

مادرم / تهمینه بود / که یک شبه خواب سهراب را دید

                                                                         ص : 116

رستم اگر می آمد و این میدان را رجز می خواند

 باز از گیسوان دختران همسایه

 باردار نمی شدم

 سرخ بپوشم

 این کلمات از میدان مسکو بیرون می روند

 تا رد ستاره ها را بگیرند .

                                    ص : 70

باد ها همدوش سیاووشان / دایره های تو در تو / تن از هوای ابر پُر کرد .

                                                                                                  ص : 83

آشیل قصه ای که مرد / از مردانگی هیچ فتحی نگفت

                                                                          ص : 88

اسکندر کار بزرگی نکرد / بزرگ منم / که در آینه کنار تو می ایستم / برای فتح جهان

                                                                                                             ص : 118

تمام تلاش شاعر در ارائه ی تصویر های بصری ، در حقیقت پاسخ دادن به تمنای درونی خود است . وبیان واقعیتی که در زندگی روزمره با آن دست به گریبان است .

برادرم را / روی کولم گرفتم / تا ببیند زمین گرد نیست !

با تو هستم / برگرد / دنیا گرد شده تا تو به من برسی

تضاد در بیان به قصد ارائه حرفی که اندکی طنز گزنده در خود داشته باشد در این مجموعه وجود دارد که ما را با ذهن و زبان شاعر نزدیک تر می کند .

فرقی نمی کند / این امضا / پای خرید یک اسب / یا معاهده ی ترکمن چای / به فرض هم پای همین شعر / که دل را بشوراند / " آشوراده " هیچ وقت بندر نمی شود .

                                                                                  ص : 78

شوالیه

 اسبش چوبی ست آسیاب های بادی

 در مدار ساعت های انتظار

 می چرخند

 طوفان که بیاید

 آردش را

 الک خواهد کرد .

                        ص : 98

این نوع از بیان در حقیقت برداشتن مرز و مانع برای ارائه ی حرفی است که شاعر به آن دلبستگی دارد .تا جهان ذهنی خود را گسترده تر برابر مخاطب عرضه کند . و نگاه خود را روی همه پدیده های پیرامونی مستقر سازد تا به وحدت کلام برسد .

ابر هایی که نمی بارند

 نمی مانند / مثل نازایی مادرم

 در گور دسته جمعی

چقدر توی سرم راه می روید

 برج ایفل نیستم

 تا بلند سایه بیندازم

 روی سر شما

                      ص : 41

شعر گفتاری یا محاوره ای بیشترین سهم را در این مجموعه دارد . که گاه منظور شاعر به ساده ترین شکل بیان می شود . تا ساده ترین مفهوم از آن استنباط شود . اما در دل همین ساده نویسی نکاتی عرضه می شود که همه دانسته هاو تجربه هاو دیده ها و ندیده های شاعر را پوشش می دهد .

زدم توی دهان آسمان

 تا لنگ ظهر

دهانم خشک نشود

 با طعم تنباکوی کوبا

 یک ستاره ی سرخ و ماه را بهانه کردم

 هر چه علف هرز بود توی دهان داس کشیدم

 نام زن رمز نبود

 کلید اهرام دستم بود .

                                        ص : 23

سرت را ببر / به هر جهنمی می خواهی / بنویس / من بوی غذای همسایه را گرفتم .

                                                                                                                 ص : 64

چرا که :  زیاده گویی و اطناب شاعر را از نیت اصلی در ارائه ی حرف دور می کند . شاعر باید زبان را به سمت ایجاز حرکت دهد . به سمت فشرده ترین نوع بیان ،

دستور زبان راه را برای ورود به سمت ایجاز در کلام آماده می سازد همه ی فاصله ها را کوتاه می کند. مکثر را به وحدت می رساند . اسم جای صفت می نشیند و صفت جای اسم . فعل کارکرد خود را به مصدر می دهد . و اسم مصدر کار فعل را انجام می دهد .

امکانات گسترده ای که  دستور زبان در کاربرد کلمه ، برابر شاعر قرار می دهد . راه رسیدن به درک شعر را آسان می کند .  و شعر در روابط و هم جواری کلمات باریتم درونی مصراع و فرم نگاه در زبان استقرار پیدا می کند . تا پنجره ای باز شود برای درک پدیده های پیدا و پنهان در شعر ،

ارائه ی نگاه نو و بیان تازه در شعر ، عطش شاعر را برای نویسش و شتاب مخاطب را برای خوانش مضاعف می کند . شکل جدیدی از مکانیسم سحر انگیز زبان برای رسیدن به جهان مدرن و قرار گرفتن در کنار کلمه که محصور در یک قطعه شعر است . مثل قرار گرفتن طبیعت در برابر آینه .

 ترسیم گستره ی بی مرز در نوع نگاه و توسع زاویه ی دید برای بهتر دیدن  و دیده شدن مشاهده ی محسوس در نا محسوس و تجلی نامریی در مریی که مو جب تعالی تفکر می شود . و جاذبه ای برای خواندن و خوانده شدن ایجاد می کند  برای دریافت آن چه از شعر توقع داریم. اما فرو رفتن در جهان متن با ساده نویسی امکان پذیر نیست .

نگاه نو به پدیده ها و علامت ها موجب تحول در زبان شاعر می شود . تا بستری تازه در میان رابطه ها باز کند و نمود و بود خود را آشکار کند .

 

شاعر باید به نگاه خود جسارت بهتر دیدن بیاموزد . و از سطح اشیا عبور کند و به درک عمیق ترین لایه های زبان و به کیفیت تکوین تصویر در شعر برسد .

کلمات عامیانه در ساده نویسی عامل تعیین کننده در شعر نیستند . تکوین تصویر در شعر با ساده نویسی محقق نمی شود .

طلیعه ی یک تفکر نو با عامیانه کردن زبان امکان پذیر نیست . تلاشی که شاعر برای یافتن لغت و جای آن در مصراع از خود نشان می دهد . کشف حرکتی از تجربه های فنی و تکنیکی است .

باز سازی کردن جهان شعر با ساده نویسی هیجان شعر را از شاعر می گیرد . ضریب آفرینش و قدرت خلق یک قطعه را از حرکت می اندازد .

شاعر مامور تکوین واژه ها برای ورود به جهان شعر است . تا تعبیر پذیری واژگان و گریز از سطح و رسیدن به ماورای آن در نظر مخاطب آسان جلوه کند .

حضور کلمه ها و سرعت تصاویر در یک قطعه شعر به سرعت تخیل مفهوم تازه ای می دهد . تا در ترکیب های کلامی و رسیدن به نماد ها و با استفاده از مجاز و استعاره تا حذف فاصله بین نگاه شاعر و پدیده های پیرامون او صورت بگیرد .

شاعر وقتی به کشف حرف های نگفته در شعر می رسد . در حقیقت به درک بحران موجود در مصراع می رسد . این واقعیت در توان شاعران ساده نویس نیست .

گزارش واقعیت و روایت ساده ، شاعر را از پدیدار ها و زیبا شناسی موجود در شعر دور می کند . و لذت کشف را از مخاطب می گیرد .

در هر صورت کار شاعر ، کشف و جست وجوی لغت برای رسیدن به نوعی شعر در شکل مدرن آن است .

 

 

بهار 1389 خورشیدی

 


      چاپ صفحه


بیان دیدگاه ها

نام و نام خانوادگی : *
ایمیل :
URL :
دیدگاه شما : *
 
کد امنیتی :